Maarten Luther:
licht en donker

Het Reformatiejaar ligt bijna achter ons. Nog een kleine twee weken (als u dit leest nog wat korter) en het is voorbij.

Er is een estafette door alle provincies van Nederland gegaan. Het heeft de media maar nauwelijks bereikt. Er zijn Lutherreizen georganiseerd, er zijn nieuwe boeken gepubliceerd, er is een camperroute samengesteld en zo kan ik nog wel een poosje doorgaan.

Zoals al eens eerder naar voren is gekomen: het was geenszins de bedoeling van Luther om een nieuwe kerk te stichten. De nieuwe kerk kwam er wel, een scheuring tussen twee kerken die tot op heden voortduurt. Al zijn er bijzonder hoopvolle geluiden en symbolen van toenadering geweest in het afgelopen jaar.
Wat dacht u van de opening van ditzelfde Lutherjaar, in het Zweedse Lund. In het bijzijn van Paus Fransiscus! Hoopgevend. Daags voordat dit zou plaatsvinden was het in Lund een drukte van belang. Er was van alles te koop. Lutherkoekjes (als u daar ook trek in hebt moet u op 31 oktober in de middag of avond naar de Antwoordkerk komen - wij hebben ze ook...), maar ook, bijvoorbeeld, flesjes water. Met als opschrift aan de ene kant "Wittenberger Wasser" en aan de andere kant "Aqua Vaticana". Met bovenaan het etiket: "Voor gebruik goed schudden om goed te laten mengen "

Maarten Luther is aan alle kanten bekeken en onder de loep genomen. We hebben als protestanten veel aan hem te danken. Maar een heilige was hij niet. Verre van dat zelfs.
Want er is één ding waarmee we maar nauwelijks uit de voeten kunnen. Waaraan door de tijd heen ook weinig aandacht is geschonken. En dat is de duidelijke visie die Maarten Luther had op het Jodendom en het Joodse volk.
Wie de moed heeft om zich in Luthers uitspraken over Joden te verdiepen, ontdekt dat de man die aan het begin staat van het bestaan van het Protestantisme, ronduit anti-semitisch was. Dit is door de kerk altijd gebagatelliseerd. Het valt ook niet mee.

Het is echter wel iets om onder ogen te zien. Dat de man die zo stellig was in zijn leer over een genadig God, onbarmhartige dingen vond en zei over het geliefde volk van diezelfde God. Op een dusdanig manier dat eeuwen later Adolf Hitler zich op hem beriep in zijn betogen om het Joodse volk te vernietigen.

Het is echter wel iets om onder ogen te zien. Dat de man die zo stellig was in zijn leer over een genadig God, onbarmhartige dingen vond en zei over het geliefde volk van diezelfde God. Op een dusdanig manier dat eeuwen later Adolf Hitler zich op hem beriep in zijn betogen om het Joodse volk te vernietigen.

Hervormingsdag

houd ons bijeen, God, rond uw woord,
houd tegen wie uw heil vermoordt,
nu Christus niet meer wordt geeerd
en men bestrijdt dat Hij regeert.

Kom, Christus, toon uw ware kracht
en breng uw liefde aan de macht!
Behoed uw kerk in haar verdriet,
dat zij U zegent in haar lied!
Blaas, Trooster, ons uw adem in,
maak ons op aarde eensgezind.
En gaan wij door de laatste poort,
leid ons dan met uw levenswoord.

Tekst: Maarten Luther
Vertaling: Sytze de Vries
(Liedboek, 721)

Ook dit hoort bij de geschiedenis van ons eigen protestantisme. Het maakt de vreugde van 500 jaar Reformatie wat gedempter. Maarten Luther was, naast de grondlegger van de kerk waaraan wij onze naam danken, een gewoon mens. Een man van vlees en bloed. Diep overtuigd van het bestaan van een genadig God. Een liefdevolle God die zonden wilde vergeven, door zijn Zoon Jezus Christus. Maar diezelfde Luther had over Gods volk, zijn oogappel, de meest vreselijke denkbeelden.

Door dit alles komt Maarten Luther in een ander licht te staan. Het is onze verantwoordelijkheid hiermee op een goede manier om te gaan. En vooral: om het Joodse volk de plek te geven die bij hen hoort en die hun door God zelf is gegeven: Gods uitverkoren volk!!

Ds. V.E. Huls.